Muğla, dünyada iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden en çok etkilenen ve gelecekte de artarak etkilenecek olan Akdeniz Havzasında yer almaktadır.
Artan sıcaklık eğilimleri, uzayan kuraklık dönemleri, orman yangınlarının şiddet ve sıklığındaki artış, deniz seviyesi yükselmesi ve kıyı taşkınları, aşırı yağışların yol açtığı sel ve kentsel taşkınlar, turizm temelli nüfus hareketlerinin yarattığı mevsimsel altyapı baskıları ve su kaynakları üzerindeki artan tüketim yükü, Muğla’nın çok boyutlu bir iklim kırılganlığı profiline sahip olduğunu göstermektedir.
Bu nedenle iklim değişikliğinin etkilerine yönelik stratejik ve bilimsel temelli bir yaklaşım geliştirilmesi, Muğla’nın sürdürülebilir şehir olma vizyonu için zorunlu hâle gelmiştir.
Muğla'nın iklim vizyonunu, emisyon envanterlerini ve 2050 karbon nötr yol haritasını içeren raporun tam metnine aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
"Bu rapor, Muğla Büyükşehir Belediyesi tarafından Küresel Belediye Başkanları Sözleşmesi (GCoM) standartlarına göre hazırlanmıştır."
Muğla Büyükşehir Belediyesi iklim değişikliği ile mücadeledeki hedefini; Avrupa Birliği hedefleri ve ulusal iklim stratejilerine uyumlu olarak, 14.08.2025 tarihli ve 276 sayılı Meclis Kararı ile 2050 yılı itibariyle İklim (Karbon) Nötr Olma olarak belirlemiş olup, ayrıca şehri iklim risklerine karşı daha dirençli hale getirmeyi taahhüt etmektedir.
İklim nötr ve iklim dirençli şehir olma hedefimiz doğrultusunda hazırlanan "Muğla İli Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP)"; Küresel İklim ve Enerji İçin Belediye Başkanları Sözleşmesi (GCoM) metodolojisine uygun olarak şu temel bileşenleri içermektedir:
içeren “Muğla İli Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (Sustainable Energy and Climate Action Plan, SECAP)”, Küresel İklim ve Enerji İçin Belediye Başkanları Sözleşmesi (GCoM) metodolojisine uygun olarak hazırlanmıştır. Muğla Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 12.03.2026 tarihli ve 102 sayılı kararı ile onaylanan Eylem Planı kapsamında, 2 amaç ve 10 stratejik hedef altında toplam 38 adet azaltım ve uyum eylemi belirlenmiştir.
Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı kapsamında; 2024 yılı baz yıl olarak belirlenmiş ve bu yıla ait kent ölçeğinde sabit enerji, ulaşım, atık, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonları uluslararası standartlara uygun olarak hesaplanmış ve raporlanmıştır. Bu hesaplamada; enerji üretimi kaynaklı yani ilimizde faaliyet göstermekte olan termik santrallerden kaynaklı emisyonlar hesaplamalara dahil edilmemiştir. Muğla ili toplam emisyonu 4.958.824 tCO₂e (4,58 tCO2e/kişi) olarak hesaplanmıştır. Sektörel dağılım incelendiğinde, emisyonların yaklaşık yarısının %49,7 oranıyla sabit enerji kaynaklı olduğu görülmekte; bunu %45,1 ile ulaşım ve %5,2 ile atık sektörü takip etmektedir. Tarım ve hayvancılık kaynaklı emisyonlar ise 791.219 tCO2e’dir. Muğla iline ait sera gazı envanteri sonuçları, sabit enerji ve ulaşım sektörlerinin toplam emisyonlar içerisinde en yüksek paya sahip olduğunu göstermektedir. Ticari binalar ve konutlarda ısınma, soğutma, aydınlatma ve elektrik tüketiminden kaynaklanan emisyonlar en yüksek payı oluşturmaktadır. Ulaşım sektöründe ise özel araç kullanımı başlıca emisyon kaynağı olup, karayolu taşımacılığında kullanılan fosil yakıtların yoğunluğu kent genelinde sera gazı emisyonlarının artışında önemli bir etken oluşturmaktadır. Ayrıca; Muğla Büyükşehir Belediyesinin kendi faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlar kurumsal envanter altında hesaplanarak raporlanmıştır. 2024 yılı baz alınarak hazırlanan sera gazı emisyon verilerine göre Muğla Büyükşehir Belediyesi’nin toplam emisyonu 27.192 ton CO2e olarak hesaplanmıştır.
Çalışma kapsamında, İlimizde faaliyet gösteren termik santrallerden (enerji üretimi için yakıt tüketimi) kaynaklı sera gazı emisyonları ayrıca hesaplanmıştır.
Termik santrallerin emisyon envanterine dahil edildiği senaryoya göre, 3 adet termik santral 2024 yılı verileriyle 10 milyon tCO2e sera gazına yol açmış olup Muğla İli toplam karbon emisyonlarının %63’ünden sorumludur. Envanter çalışması, Muğla coğrafyasında oluşan her 3 ton karbon emisyonunun 2 tonunun termik santrallerden kaynaklı oluştuğunu ortaya koymuştur.
Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı kapsamında; ilçeler ve sektörler bazında iklim risk ve tehlikelerinden etkilenebilirlik analizi yapılmıştır.
Muğla’da iklim kaynaklı riskler yalnızca doğal çevre ile sınırlı değildir. Tarımsal üretim kaybı, gıda güvenliği ve gelir dalgalanmaları üzerinden sosyal yapıyı etkilemekte; kıyı taşkınları turizm ekonomisi ve altyapı güvenliği üzerinde baskı kurmakta; orman yangınları ise ekosistem hizmetlerini ve karbon dengeleme kapasitesini azaltmaktadır.
Bu nedenle Muğla’da iklim uyum politikalarının tarım-su yönetimi, kıyı yerleşim planlaması, afet erken uyarı sistemleri ve orman yangını risk azaltımı temalarında entegre şekilde ele alınması oldukça önemlidir.
Muğla, geniş orman varlığı, uzun kıyı şeridi ve karma arazi kullanım yapısı nedeniyle bu eğilimlere karşı kırılganlığı yüksek illerden biridir. Özellikle Temmuz-Ağustos aylarında ortalama maksimum sıcaklıkların 30°C’nin üzerine çıkması, tarımsal üretim, turizm yoğunluğu, enerji talebi ve insan sağlığı üzerinde baskı oluşturmaktadır.
Kentsel alanlarda yapı yoğunluğu ve geçirimsiz yüzey artışı, yerel ısı adası etkisini güçlendirmekte; bu durum gece serinlemesini sınırlayarak sağlık riskini artırmaktadır. Gelecek projeksiyonlarında sıcaklık artışının devam edeceği öngörüldüğünden, gölgeleme, yeşil altyapı, geçirgen yüzey uygulamaları ve davranışsal koruma stratejileri gibi uyum önlemleri kritik öneme sahiptir.
Muğla’da başlıca iklim tehlikelerinden bir diğeri kuraklık ve su kıtlığıdır. MGM yağış verileri, yağış rejiminin mevsimsel dağılımının belirgin olduğunu ve yağışın büyük bölümünün kış aylarında gerçekleştiğini göstermektedir. Yaz aylarında yağışın neredeyse yok denecek kadar azalması; buna karşın turizm sezonunda nüfusun artması, içme suyu tüketimini ve tarımsal sulama ihtiyacını artırmaktadır.
“Muğla İli Etkilenebilirlik ve Risk Analizi (2022)” raporunda kuraklık indeksleri ERA5-Land veri seti ile değerlendirilmiş ve il genelinde özellikle yaz-sonbahar dönemlerinde tarımsal su stresi olasılığının yükseldiği belirtilmiştir. Dalaman Ovası, Seydikemer, Ortaca ve Milas çevresi risk açısından öncelikli bölgelerdir.
Sel ve Taşkın Riski Yüksek Olan Bölgeler
Muğla’da aşırı yağış kaynaklı sel ve taşkın olayları özellikle kıyı ilçeleri ve dere havzalarının yoğun yerleşim alanlarıyla kesiştiği bölgelerde görünür hale gelmektedir. Yağış rejiminde düzensizlik ve kısa sürede yüksek hacimli yağışların artması, uyum eylemlerinin önceliklendirilmesi gereken kritik bir alandır. Özellikle Fethiye, Bodrum, Marmaris, Ortaca ve Dalaman çevresi, geçmiş gözlemler ve coğrafi topoğrafya gereği yüksek taşkın duyarlılığı gösteren alanlardır.
Dalaman ve Ortaca ovaları, düz alan morfolojisi nedeniyle yağış sonrası suyun göllenme eğilimi gösterdiği bölgeler arasında yer alır. Tarımsal üretim sahalarının geniş olması, taşkınların yalnızca kentsel alanları değil narenciye ve örtüaltı tarım bölgelerini de etkileyebilme potansiyeli taşımaktadır.
Orman Yangını Riski Yüksek Olan Bölgeler
Muğla’da etkisini ve sıklığını giderek artıracak olan bir diğer iklim tehlikesi orman yangınlarıdır. Sıcaklık-anomali haritaları, daha önce yaşanan yangınlar ve rüzgâr yönleri ile birlikte yanıcı biyokütle yoğunluğu dikkate alındığında; Marmaris, Köyceğiz, Milas, Bodrum ve Fethiye çevresi yangınlara karşı yüksek hassasiyet taşıyan bölgeler olarak belirlenmiştir.
Sıcaklık artışı + kurak yaz dönemi + kuvvetli rüzgâr = yangın olasılığını ve yayılım hızını artıran birleşik tehlike döngüsü oluşturmaktadır. Yangın riskinin yalnızca ekolojik değil; ekonomik (turizm gelir kaybı), sosyal (yerleşim güvenliği) ve iklimsel (karbon salımı, yutak kaybı) etkileri bulunmaktadır. Bu nedenle azaltım ve uyum eylemleri birlikte ele alınmalıdır.
Stratejik hedef ve eylemlerin belirlenmesinde; iç ve dış paydaşların (kamu kurumları, ilçe belediyeleri, akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve meslek odaları, özel sektör) görüş ve önerileri alınmış, ilimizin ihtiyaçları, öncelikleri ve karşı karşıya olduğu iklim riskleri ilçe ve sektör bazında analiz edilmiştir.
Eylem Planının etkinliği için çok seviyeli ve kapsayıcı bir paydaş süreci hedeflenmiş olup 21 Ekim 2025 tarihinde Menteşe, 22 Ekim 2025 tarihinde Milas, 24 Ekim 2025 tarihinde ise Dalaman ilçelerinde Sera Gazı Emisyonu Azaltım ve İklim Uyum Çalıştayları gerçekleştirilmiştir.
Çalıştay katılımcı dağılımı incelendiğinde; üç ilçede de yerel yönetimler, kamu kurumları, akademi ve sivil toplumun sürece aktif şekilde katıldığını göstermektedir. Menteşe ve Milas’ta belediye temsilcilerinin yüksek oranı (%45) yerel düzeyde karar verici kurumların sürece güçlü katılımını yansıtırken, Dalaman çalıştayında özel sektör (%21) katılımı belirgin şekilde öne çıkmıştır.
Her bir paydaş grubunun anlamlı bir temsil oranına sahip olması, çalıştay çıktılarının sektörel ve kurumsal işbirliğine dayalı olarak geliştirilmesini sağlamıştır.
Muğla Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyumun sağlanması için bütüncül ve uygulanabilir eylemler seti sunmaktadır. Planın temel bileşenlerinden biri olan eylem önerileri, yerel düzeyde somut projelere dönüşebilecek nitelikte yapılandırılmıştır.
Muğla’da iklim kriziyle mücadeleye yönelik stratejik bir vizyon oluşturmak amacıyla 2 ana amaç belirlenmiştir. Bu amaçlar kapsamında toplam 10 hedef tanımlanmıştır. Uyum ve azaltım eksenleri kapsamında belirlenen alt sektörler, Muğla’nın iklim değişikliğine karşı kırılganlık alanları ve emisyon kaynakları dikkate alınarak tanımlanmıştır.
Emisyon azaltımına yönelik stratejik eylemler.
Uyum kapasitesini artırmaya yönelik eylemler.
Amaç 1 kapsamında emisyon azaltımına yönelik eylemler, Amaç 2 kapsamında uyum kapasitesini artırmaya yönelik eylemler belirlenmiştir.
İklim değişikliği azaltım ve uyum eylemlerinin etkin şekilde uygulanabilmesi amacıyla, açıkça ifade edilmiş değerlendirme ve raporlama şartları geliştirmek ve performans değerlendirmeleri sağlayacak izleme yöntemleri geliştirmek önemlidir.
Bu doğrultuda; Eylem Planında yer alan eylemler için eylem sorumluluları, hedeflenen uygulama yılı ve performans göstergeleri belirlenmiş olup İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda izleme ve değerlendirme süreci yürütülecektir.
Azaltım ve uyum eylemlerinin gerçekleşme durumları performans göstergeleri üzerinden altı aylık periyotlarda izlenip raporlanacak ve somut verilere dayalı şekilde hazırlanacak Yıllık Değerlendirme Raporu ilgili paydaşlar ile paylaşılacaktır.
İzleme, Değerlendirme ve Sürekli İyileştirme Döngüsü
